Powikłania pooperacyjne
Leczenie ran Pod sliderem Rodzaje ran

Powikłania rany pooperacyjnej

Każda operacja i zabieg chirurgiczny wiąże się z powstaniem rany pooperacyjnej, której proces gojenia nierzadko zostaje zaburzony przez różne czynniki – zarówno wewnętrzne, jak i zewnętrzne. Najczęściej jest to spowodowane zakażeniem miejsca operowanego, choć nie tylko. Ważne jest, aby reagować nawet na najdrobniejsze objawy infekcji, gdyż pozwala to w znacznym stopniu uniknąć dalszych powikłań.

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) podaje, że ilość powikłań pooperacyjnych i związanych z nimi zakażeń szpitalnych w krajach europejskich wynosi od 5 do 10% wszystkich osób hospitalizowanych. Oznacza to, że z ich powodu rocznie cierpi nawet 100 milionów ludzi, w tym – jak pokazuje analiza przeprowadzona przez Europejskie Centrum Prawne – prawie 600 tysięcy osób w Polsce. Jak wynika z danych opublikowanych w czasopiśmie „Leczenie Ran”, do najczęściej występujących powikłań należy zakażenie miejsca operowanego (ZMO), które pojawia się nawet u 30% pacjentów po operacjach i zabiegach chirurgicznych. Statystyka ta dotyczy tzw. zabiegów brudnych – w zabiegach „czystych” zakażenia występują jedynie u 1–5% chorych, choć nie oznacza to, że problem może zostać zbagatelizowany. Polskie Towarzystwo Sepsy informuje, że w latach 2015–2016 ZMO stanowiły główną przyczynę sepsy. Z tego względu niezwykle istotne jest, aby pacjent z raną pooperacyjną był stale monitorowany, a w momencie jego wyjścia ze szpitala – poinformowany o tym, jakie objawy powinny wzbudzić jego niepokój i skłonić do wizyty u specjalisty.

Czym jest rana pooperacyjna?

Raną pooperacyjną nazywana jest każda rana, która pojawia się w następstwie ingerencji chirurgicznej – zabiegu bądź operacji. Mimo że współczesna chirurgia nieustannie dąży do zmniejszania rozmiarów tego rodzaju naruszeń ludzkiego ciała, ran związanych z operacjami wciąż nie da się całkowicie wyeliminować. Większość zabiegów, którym poddawani są pacjenci, przyczynia się do powstawania ran, lecz głównie minimalnych, niestwarzających dużego ryzyka powikłań. Zdarza się jednak, że na skutek czynników wewnętrznych lub zewnętrznych pojawiają się niepokojące symptomy, które najczęściej świadczą o obecności zakażenia, choć mogą być również spowodowane innymi powikłaniami. Należy pamiętać, że każda rana pooperacyjna jest potencjalnie narażona na wystąpienie komplikacji. Ryzyko ich wystąpienia różni się w zależności od rodzaju zabiegu, stanu chorego oraz rozległości i umiejscowienia rany.

Najczęstsze powikłania miejsca operowanego

Do najczęściej występujących powikłań związanych z raną pooperacyjną należą:

  • ból,
  • zapalenie,
  • gorączka,
  • ropienie,
  • zakażenie,
  • rozejście się rany.

Zazwyczaj niewielki odczyn zapalny, objawiający się zaczerwienieniem i krótkotrwałym podwyższeniem temperatury ciała, nie oznacza poważnej infekcji – symptomy te są normalne i wiążą się z rozpoczynającym się w ranie procesem gojenia. Jednakże w przypadku, gdy gorączka nie mija i staje się coraz wyższa, pojawia się silny ból, a obszar zaczerwienienia zwiększa się, można podejrzewać wystąpienie zakażenia rany. Wówczas – jeśli leczenie nie zostanie podjęte odpowiednio wcześnie – infekcja powoduje zazwyczaj powstanie ropnia w ranie, a czasem nawet rozejście się rany pooperacyjnej. Brak odpowiedniej terapii skutkuje również uogólnieniem się procesu zapalnego i rozwojem posocznicy, czyli sepsy. Do innych poważnych powikłań związanych z miejscem operowanym należą również pojawiające się przetoki w obrębie rany oraz przepuklina w bliźnie powstałej po operacji lub zabiegu chirurgicznym.

Zakażenie miejsca operowanego

Do zakażenia rany pooperacyjnej dochodzi w następstwie dostania się do niej bakterii podczas bądź po ingerencji chirurgicznej. Eksperci z czasopisma naukowego „Forum Zakażeń” podają, że mogą się one pojawić od 30 do 90 dni po zabiegu (w zależności od jego procedury) i rozwija się w miejscu nacięcia lub w głębokich tkankach w miejscu operacji. Ich przyczyną są drobnoustroje chorobotwórcze znajdujące się zarówno na przedmiocie, który doprowadził do powstania rany, jak i w powietrzu, wodzie lub na ubraniach. Na oddziałach chirurgicznych ZMO przeciętnie stanowią około 25% wszystkich zakażeń szpitalnych. Wytworzona w wyniku przerwania ciągłości skóry bądź błon śluzowych rana tworzy środowisko, w którym niezwykle łatwo o infekcję. Dodatkowo ryzyko ich wystąpienia wzrasta w przypadku osób starszych z chorobami współistniejącymi, pacjentów onkologicznych, otyłych, palących, z niedoborami witamin, a także w przypadku zabiegów wykonywanych w przewodzie pokarmowym, operacji przeprowadzanych w trybie nagłym oraz z powodu urazów i zranień. Zakażenie miejsca operowanego objawia się najczęściej zaczerwienieniem, bólem i obrzękiem, może także pojawić się ropna bądź krwisto-mętna wydzielina wydobywająca się z wnętrza rany oraz wysoka gorączka. Często takiemu zakażeniu towarzyszy też charakterystyczny zapach, spowodowany obecnością w środowisku rany bakterii beztlenowych oraz Gram-ujemnych.

Rozejście się rany

Przyczyny pooperacyjnego rozejścia się rany różnią się w zależności od rodzaju rany i jej umiejscowienia. Powierzchowne rozejście się rany może być związane z osłabieniem żywotności tkanek, do którego dochodzi w wyniku zakażenia bądź niezagojenia spowodowanego wysiękiem surowiczym lub krwiakiem w obrębie rany. Czasem przyczynia się do tego również zła technika szycia bądź zbyt wczesne zdjęcie szwów – zdarza się bowiem, że pomimo upłynięcia zaleconego czasu uszkodzenie nie zrosło się całkowicie. Czynnikami, które zwiększają ryzyko tego powikłania, są także:

  • podeszły wiek,
  • otyłość,
  • zaburzenia hemostazy,
  • leczenie onkologiczne i stosowanie steroidów,
  • cukrzyca,
  • przewlekła niewydolność nerek,
  • żółtaczka,
  • wrodzone bądź nabyte upośledzenie odporności.

Ponadto rozejściu się rany pooperacyjnej towarzyszy zwykle ból oraz obecność treści surowiczo-krwistej.

Przetoki w obrębie rany

Przetoka to nienaturalna jama w ciele, tworząca połączenie dwóch przestrzeni i powstająca na skutek procesów patologicznych, urazów bądź ingerencji chirurgicznych. Tworzy się najczęściej w obrębie układu pokarmowego lub moczowego, gdy stan chorobowy przenosi się na narząd sąsiadujący z tym, który był pierwotnie objęty chorobą. Może również pojawić się w obrębie rany pooperacyjnej, co sprawia, że jest ona znacznie trudniejsza do zaopatrzenia i zazwyczaj wymaga wykorzystania wielu produktów medycznych. Objawy przetok są zależne od ich lokalizacji oraz rodzaju, a ich powstaniu sprzyja przede wszystkim współistniejąca choroba nowotworowa i choroba Leśniowskiego-Crohna. Ich pojawienie się poprzedza stan zapalny, który – postępujący i bez leczenia – tworzy niewielkie wybrzuszenie, rodzaj pęcherza z ropną wydzieliną.

Jak zapobiec powikłaniom rany pooperacyjnej?

Profilaktykę okołooperacyjną zapewnia prawidłowe postępowanie zarówno przed, w trakcie, jak i po operacji. Umożliwia to minimalizację powikłań, które mogą pojawić się w późniejszym okresie regeneracji tkanki. W tym przypadku ważne jest podejście wielokierunkowe, angażujące wszystkie osoby z otoczenia chorego. Tym, na co należy zwrócić uwagę w pierwszej kolejności, jest ścisłe przestrzeganie zasad aseptyki w oddziałach chirurgicznych i na bloku operacyjnym oraz prawidłowe przygotowanie sali operacyjnej do przeprowadzenia zabiegu chirurgicznego. Niezwykle istotną rolę odgrywają zasady higieny, obejmujące m.in. używanie sterylnych narzędzi i czystej odzieży roboczej. Skutecznie sprawdza się również tzw. przedoperacyjna profilaktyka antybiotykowa, która zakłada dożylne podanie pacjentowi jednej dawki antybiotyku na pół godziny przed rozpoczęciem operacji. Ponadto pobyt chorego w oddziale chirurgicznym przed planowanym zabiegiem powinien trwać jak najkrócej, a jego samego należy odpowiednio przygotować – przede wszystkim poprzez umycie całego ciała i delikatną depilację miejsca ingerencji chirurgicznej. Nie bez znaczenia jest także okres, podczas którego rana jest zaszyta za pomocą szwów – to, jak długo pozostaną one na miejscu operowanym, zależy od indywidualnych cech pacjenta, które koniecznie trzeba wziąć pod uwagę.

Należy pamiętać, że powikłania rany pooperacyjnej są naturalnym i częstym skutkiem wynikającym z ingerencji chirurgicznej. Mimo że nie da się ich uniknąć całkowicie, dzisiejsza technologia sprawia, że gojenie ran jest szybsze, skuteczniejsze i bezpieczniejsze dla zdrowia pacjenta. Nie bez znaczenie jest również odpowiednio przeprowadzona edukacja chorego w zakresie postępowania z miejscem operowanym – ważne jest więc, aby jeszcze podczas pobytu w placówce medycznej uzyskał on wszelkie niezbędne informacje na temat pielęgnacji rany pooperacyjnej.

Przeczytaj bezpłatnie pokrewny artykuł w czasopiśmie „Forum Zakażeń”:

Edukacja i opieka pooperacyjna w profilaktyce zakażenia miejsca operowanego

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *