Medycyna komplementarna w leczeniu ran – Reportaż z WUWHS 2026 w Kuala Lumpur (część 1)

 

Autor: Dr n. med. i n. o zdr. Kinga Spyrka

Światowy Kongres World Union of Wound Healing Societies – WUWHS 2026 w Kuala Lumpur zgromadził specjalistów leczenia ran z wielu krajów i różnych obszarów medycyny. Obok najnowocześniejszych technologii, biomateriałów i zaawansowanych metod terapeutycznych w programie znalazła się również sesja poświęcona Traditional & Complementary Medicine – relacjonuje dr n. med. i n. o zdr. Kinga Spyrka z Collegium Medicum Uniwersytetu Jana Długosza w Częstochowie. Zapraszamy do zapoznania się z pierwszym z 5 reportaży z Kongresu.

 

Kolejne wystąpienia prowadziły uczestników przez cztery bardzo różne obszary: homeopatię, tradycyjną medycynę chińską, Ajurwedę oraz tradycyjną medycynę malajską. Najciekawsze nie było jednak samo przedstawienie dawnych metod leczenia, lecz pytanie, które przewijało się przez całą sesję: czy w tradycyjnej wiedzy można odnaleźć elementy, które po naukowej weryfikacji mogłyby znaleźć miejsce we współczesnym leczeniu ran?

Odpowiedź nie jest prosta. Pod wspólnym pojęciem Traditional & Complementary Medicine kryją się bowiem interwencje o bardzo różnych podstawach, mechanizmach działania i poziomie dostępnych dowodów naukowych.

Homeopatia w leczeniu ran – między tradycją a dowodami naukowymi

Jednym z pierwszych tematów sesji było miejsce homeopatii we współczesnym leczeniu ran. Dr Thayala Sridhar Pichaikaren z Hospital Selayang w Malezji przedstawił wykład poświęcony dowodom naukowym, doświadczeniom klinicznym i możliwościom integracji metod komplementarnych z nowoczesną medycyną.

Najważniejszym przesłaniem było wyraźne rozróżnienie między tradycyjnym zastosowaniem preparatów a ich potwierdzoną skutecznością kliniczną. Ekstrakt roślinny zawierający substancję biologicznie czynną nie jest tym samym, co wysoko rozcieńczony preparat homeopatyczny, dlatego dowodów dotyczących jednego nie można automatycznie odnosić do drugiego.

Dostępne dane naukowe dotyczące homeopatii w leczeniu ran przewlekłych pozostają bardzo ograniczone. Przywołany podczas prezentacji przegląd z 2021 roku obejmował jedynie pięć badań, co wskazuje na potrzebę dalszych, dobrze zaprojektowanych badań klinicznych.

Najważniejszy wniosek był jednak jednoznaczny: metody komplementarne nie mogą zastępować leczenia przyczynowego ani opóźniać terapii o potwierdzonej skuteczności.

Wykład stanowił dobre wprowadzenie do całej sesji, pokazując, że każda metoda zaliczana do Traditional & Complementary Medicine powinna być oceniana oddzielnie i według tych samych kryteriów naukowych.

Tradycyjna medycyna chińska – od receptur roślinnych do inteligentnych hydrożeli z baikaliną

Kolejny wykład poświęcono Traditional Chinese Medicine (TCM) i jej potencjalnemu miejscu w integracyjnym leczeniu ran. Weng May Faye z Malezji podkreśliła, że TCM nie powinna być traktowana jako alternatywa dla współczesnej medycyny, lecz jako możliwe uzupełnienie standardowego postępowania.

Podstawą nadal pozostają: prawidłowa diagnostyka, ocena naczyniowa, kontrola zakażenia, przygotowanie łożyska rany, odciążenie, właściwe żywienie, opatrunki i  w razie potrzeby  leczenie chirurgiczne oraz opieka multidyscyplinarna. Dopiero na tym fundamencie można rozważać metody komplementarne.

Szczególnie interesującym przykładem była Scutellaria baicalensis, czyli tarczyca bajkalska, oraz jej związki bioaktywne – baikalina i bajkaleina. Badania przedkliniczne wskazują na ich potencjalne działanie przeciwzapalne, antyoksydacyjne i immunomodulujące, jednak aktywność obserwowana w laboratorium nie jest jeszcze dowodem skuteczności klinicznej u pacjentów z ranami przewlekłymi.

Jednym z najciekawszych kierunków przedstawionych podczas wykładu był hydrożel zawierający baikalinę, zaprojektowany tak, aby reagował na mikrośrodowisko rany i umożliwiał kontrolowane uwalnianie substancji aktywnej. To przykład miejsca, w którym tradycyjny surowiec spotyka się z nowoczesną inżynierią biomedyczną, inteligentnymi biomateriałami i systemami dostarczania leków.

Przedstawiono również przypadek pacjenta z trudno gojącą się raną, u którego podczas stosowania terapii ziołowej jako uzupełnienia standardowego leczenia obserwowano poprawę. Podkreślono jednak, że pojedynczy przypadek nie pozwala potwierdzić związku przyczynowo-skutkowego.

Najważniejszym przesłaniem wykładu była więc droga od tradycji do nauki: identyfikacja substancji aktywnej, poznanie jej mechanizmu działania, standaryzacja, opracowanie nowoczesnej formy podania i weryfikacja w dobrze zaprojektowanych badaniach klinicznych.

Ajurweda – tradycyjny system w konfrontacji z badaniami klinicznymi

Trzecim dużym obszarem sesji była Ajurweda i jej potencjalne zastosowanie w leczeniu ran przewlekłych z perspektywy współczesnych dowodów naukowych.

Punktem wyjścia było ajurwedyjskie pojęcie Dushta Vrana, odnoszące się do rany trudno gojącej się, z utrzymującym się stanem zapalnym, wysiękiem i zaburzoną regeneracją. Tradycyjne postępowanie obejmuje dwa główne etapy: Vrana Shodhana, czyli oczyszczenie i przygotowanie rany, oraz Vrana Ropana, którego celem jest wspieranie ziarninowania, epitelializacji i regeneracji.

Szczególne miejsce w prezentacji zajmowała kurkumina, jeden z najlepiej przebadanych składników wywodzących się z Ajurwedy. Analizowane są jej potencjalne właściwości przeciwzapalne i antyoksydacyjne oraz wpływ na angiogenezę i syntezę kolagenu. Przegląd przedstawiony podczas wykładu obejmował 19 badań klinicznych, w tym 14 randomizowanych, jednak podkreślono dużą różnorodność populacji, rodzaju ran, dawek i sposobów podawania.

Omówiono również inne substancje i metody, m.in. Triphala, Centella asiatica oraz terapię pijawkami, jednak w wielu przypadkach dostępne dane nadal opierają się na badaniach o niewielkiej liczebności lub opisach przypadków, które nie pozwalają potwierdzić związku przyczynowo-skutkowego.

Najważniejszym przesłaniem wykładu był model „Standard Care First”. Podstawą leczenia pozostają właściwe opracowanie rany, kontrola zakażenia, ocena naczyniowa, odciążenie lub kompresjoterapia, kontrola glikemii i odpowiednie żywienie. Dopiero do prawidłowo prowadzonego leczenia standardowego można rozważać dołączenie wystandaryzowanej interwencji ajurwedyjskiej.

Podkreślono również potrzebę obiektywnej oceny efektów leczenia oraz dalszych, dobrze zaprojektowanych badań klinicznych i mechanistycznych.

Końcowy wniosek był jasny: Ajurweda może być rozważana jako uzupełnienie, ale nie jako zamiennik standardowej opieki nad raną.

Tradycyjna medycyna malajska – od dawnych manuskryptów do współczesnej wiedzy o gojeniu ran

Ostatni wykład sesji był szczególnie interesujący ze względu na miejsce kongresu. Prof. dr Wan Mohd Azizi Wan Sulaiman przedstawił tradycyjną medycynę malajską w kontekście leczenia ran, opierając się na analizie historycznych manuskryptów.

Najciekawszym elementem prezentacji była próba przełożenia dawnych pojęć na współczesny język biologii rany. Tradycyjne określenia odnoszące się do kontroli krwawienia, wilgotności, ochrony rany czy „wzrostu tkanki” zestawiono z pojęciami hemostazy, kontroli środowiska rany, bariery ochronnej, proliferacji i ziarninowania.

Analiza źródeł pozwoliła zidentyfikować 23 protokoły wykorzystujące łącznie 41 składników, m.in. kurkumę, aloes, Tinospora crispa, miód, oleje, ghee, wosk pszczeli czy ałun. Podkreślano przy tym, że znaczenie ma nie tylko sam składnik, ale również jego proporcje, nośnik i sposób przygotowania formulacji.

Interesującym przykładem był Mirham – tradycyjna maść przygotowywana z wykorzystaniem ekstraktów roślinnych i składników lipidowych. Z perspektywy współczesnej farmacji taka historyczna receptura może stać się przedmiotem badań nad składem, właściwościami fizycznymi, działaniem przeciwdrobnoustrojowym, cytotoksycznością oraz wpływem na proces gojenia.

Najważniejszym przesłaniem wykładu była więc droga od manuskryptu do laboratorium. Historyczne receptury mogą stanowić źródło hipotez badawczych, ale zanim trafią do praktyki klinicznej, muszą przejść ocenę składu, mechanizmu działania, bezpieczeństwa, standaryzacji i skuteczności klinicznej.

To właśnie w tym miejscu tradycja może spotkać się ze współczesną farmakologią, biomateriałami i integracyjnym leczeniem ran.

Traditional & Complementary Medicine – czego nauczyła ta sesja?

Po czterech tak różnych wykładach stało się jasne, że medycyny komplementarnej nie można traktować jako jednego zjawiska. Homeopatia, tradycyjna medycyna chińska, Ajurweda i tradycyjna medycyna malajska różnią się założeniami, metodami oraz poziomem dostępnych dowodów.

Najważniejszym przesłaniem sesji było to, że tradycyjnej wiedzy nie trzeba ani bezkrytycznie akceptować, ani automatycznie odrzucać. Może ona stanowić źródło hipotez badawczych, które współczesna nauka jest w stanie zweryfikować.

Droga powinna być jednak zawsze podobna: identyfikacja substancji aktywnej → poznanie mechanizmu działania → ocena bezpieczeństwa → standaryzacja formulacji → badania przedkliniczne → dobrze zaprojektowane badania kliniczne.

Dobrym przykładem jest baikalina, która z tradycyjnego surowca trafiła do badań nad zaawansowanymi hydrożelami reagującymi na mikrośrodowisko rany. Wtedy tradycja staje się punktem wyjścia do nauki, a nie jej substytutem. To właśnie wydaje się najważniejszym przesłaniem sesji Traditional & Complementary Medicine podczas WUWHS 2026 w Kuala Lumpur: standardowe leczenie oparte na dowodach pozostaje podstawą, a elementy tradycyjnej medycyny mogą być wykorzystywane dopiero wtedy, gdy ich skuteczność, bezpieczeństwo i jakość zostaną naukowo potwierdzone.

 

Czytelnikom zainteresowanym tematyką tradycyjnych systemów medycznych różnych kultur, historią leczenia ran, naturalnymi substancjami o potencjale terapeutycznym oraz biomateriałami wykorzystywanymi we współczesnej medycynie polecam również moje wcześniejsze publikacje w czasopiśmie Forum Leczenia Ran. Stanowią one rozwinięcie wielu zagadnień poruszanych podczas sesji Traditional & Complementary Medicine:

  1. Spyrka K. Medycyna Beduińska. Forum Leczenia Ran 2022;3(4):153–161
  2. Spyrka K. Medycyna rdzennych mieszkańców Amazonii. Forum Leczenia Ran 2022;3(4):141–147
  3. Spyrka K, Brela J. Tarczyca bajkalska jako nowa formuła hydrożelu o działaniu antyoksydacyjnym. Forum Leczenia Ran 2023;4(1):9–12
  4. Brela J, Spyrka K. Opatrunek z rybiej skóry jako nowa metoda leczenia ran? Forum Leczenia Ran 2023;4(3):65–67
  5. Spyrka K, Brela J, Figura M, Grabowska I, Abramowska K, Obałek B. Miód w leczeniu ran. Forum Leczenia Ran 2023;4(2):41–46
  6. Spyrka K, Brela J, Sieradzka K, Krukowska M. Medycyna biblijna i talmudyczna. Forum Leczenia Ran 2023;4(4):105–108

Publikacje te pokazują, jak bardzo historia, kultura i geografia wpływały na sposoby leczenia ran – od praktyk Beduinów i rdzennych mieszkańców Amazonii, przez medycynę biblijną i talmudyczną oraz wielowiekowe wykorzystanie miodu, aż po współczesne badania nad tarczycą bajkalską i baikaliną czy zastosowaniem rybiej skóry jako biomateriału. Stanowią tym samym naturalne uzupełnienie zagadnień przedstawionych podczas sesji Traditional & Complementary Medicine na WUWHS 2026.

 

 

Przeczytaj także

To top