Nowy konsensus w sprawie antyseptyki prof. Kramera – jakie zmiany przynosi?
Eksperci Leczenie ran Newsy Obok slidera Zakażenia

Nowy konsensus w sprawie antyseptyki prof. Kramera – jakie zmiany przynosi?

Ten tekst przeczytasz w 3 min.

Antyseptyka ran nieustannie przechodzi zmiany i aktualizacje wynikające z powstawania coraz skuteczniejszych środków przeciwdrobnoustrojowych. Z tego względu konieczne jest ustalenie dokładnych wskazań do ich zastosowania – zagadnienie to w zaktualizowanym konsensusie dotyczącym antyseptyki poruszył zespół prof. dr. hab. Axela Kramera, publikując najnowsze wytyczne w sprawie antyseptyki.

Antyseptyka – ale w jakiej formie?

Antyseptykę, czyli postępowanie odkażające, mające na celu niszczenie drobnoustrojów m.in. na skórze i błonach śluzowych, niemal zawsze stosuje się w przypadku ran zakażonych bądź krytycznie skolonizowanych. Należy jednak pamiętać, że różne rodzaje ran wymagają innych środków terapeutycznych, dlatego tak istotne jest stałe aktualizowanie wiedzy na temat tego zagadnienia. Treść zaktualizowanej rekomendacji konsensusowej stworzonej i opublikowanej przez zespół prof. dr. hab. Axela Kramera skupia się przede wszystkim na jednej z dziedzin antyseptyki – omówieniu właściwości dihydrochlorku oktenidyny (OCT), poli-heksanidu i jodoforów, a także zaktualizowaniu oceny podchlorynu, taurolidyny i jonów srebra. W swojej pracy naukowcy określili, jakie środki aktywne powinny zostać zastosowane w przypadku konkretnych uszkodzeń skóry oraz w jakich przypadkach antyseptyka daje najlepsze rezultaty. Eksperci zwrócili także uwagę na problematykę miejscowego stosowania antybiotyków oraz doboru odpowiednich środków bakteriobójczych – okazuje się bowiem, że nierzadko są one podawane pacjentom w sposób nieprawidłowy, który może narazić ich na dodatkowe powikłania.

Kiedy stosować środki antyseptyczne?

Każda terapia, która zakłada wspomaganie gojenia się ran działaniami antyseptycznymi na patogeny adherujące do komórek, prawdopodobnie z powiązanymi kolejnymi reakcjami biochemicznymi lub immunologicznymi, jest uważana jest za farmakologiczny sposób działania. Według zespołu prof. Kramera zastosowanie środków antyseptycznych w profilaktyce lub wskazaniach terapeutycznych w leczeniu ran jest możliwe dla następujących celów:

  • zapobieganie zakażeniu ran ostrych, np. ran urazowych, ukąszeniowych lub postrzałowych,
  • zapobieganie zakażeniu ran pooperacyjnych (SSI),
  • dekolonizacja ran skolonizowanych przez MDRO,
  • leczenie manifestowanych klinicznie zakażeń ran, w tym tak zwana kolonizacja krytyczna,
  • przygotowanie do oczyszczenia lub czyszczenia ran przewlekłych w placówkach ambulatoryjnych.

Chociaż szacuje się, że niemal wszystkie rany przewlekłe są zanieczyszczone, zakażenie nie rozwija się u wszystkich pacjentów. Zdarza się również, że fizjologiczna kolonizacja jest albo nieistotna albo – z powodu oporności na kolonizację – nawet korzystna dla procesu gojenia się uszkodzeń skóry. Z tego powodu w celu oceny ryzyka zakażenia wprowadzono ocenę ran zagrożonych infekcją, czyli klasyfikację WAR, będącą sumą różnych punktów. Przyjmuje się, że jeśli wynik WAR osiąga lub przekracza 3 punkty, leczenie antyseptyczne jest usprawiedliwione.

Antybiotyki stosowane miejscowo

Według zaleceń zawartych w konsensusie prof. Kramera środki antyseptyczne są wskazane do leczenia krytycznie skolonizowanych oraz zakażonych ran przewlekłych. Ma to na celu zapobieganie rozwojowi infekcji w ranach ostrych o zwiększonym ryzyku zakażenia, takich jak ukąszenia, ukłucia, przebicia lub oparzenia, a także dekolonizację ran skolonizowanych przez organizmy wielolekooporne (ang. multi-drug resistant organisms, MDRO) oraz zapobieganie zakażeniom miejsca operowanego (ang. surgical site infections, SSI). Według ekspertów jedną z przyczyn rosnącej oporności drobnoustrojów na leki, a co za tym idzie zwiększającej się liczby infekcji szpitalnych i pozaszpitalnych, jest nieprawidłowe stosowanie antybiotyków miejscowych, takich jak np. dostępna w wolnym obrocie mupirocyna wykorzystywana do dekolonizacji MRSA (opornego na metycylinę Staphylococcus aureus). Jak wynika z analiz, spowodowany tymi czynnikami wzrost oporności może lokalnie przekraczać ponad 20% badanych szpitalnych szczepów MRSA. Biorąc pod uwagę  wątpliwości związane z wykorzystywaniem środków bakteriobójczych, zespół prof. Kramera zalecił unikanie miejscowego stosowania antybiotyków w przypadku ograniczonych miejscowo zakażeń i kolonizacji ran, nie tylko ze względu na rosnący problem oporności, ale również ze względu na ich mikrobiostatyczny tryb działania i stężenia. Ich zdaniem jakakolwiek ogólnoustrojowa eskalacja infekcji, taka jak dodatnie hodowle krwi, musi być leczona antybiotykami ogólnoustrojowymi w kombinacji ze środkami antyseptycznymi do stosowania miejscowego.

Ocena środków antyseptycznych

Zespół prof. Kramera dokonał również szczegółowej analizy i oceny skuteczności stosowanych niegdyś oraz obecnie środków antyseptycznych, do których zaliczyć można:

  • podchloryny,
  • jodofor,
  • taurolidynę,
  • jony srebra,
  • kwas octowy,
  • zimną plazmę atmosferyczną.

Na podstawie dostępnych źródeł w postaci badań klinicznych oraz badań in vitro, a także własnych analiz naukowcy wyróżnili dokładny sposób działania poszczególnych środków przeciwdrobnoustrojowych, niepożądane skutki uboczne ich użycia oraz przeciwwskazania do stosowania. Określono także leki przestarzałe, przedstawiając jednocześnie rekomendacje dotyczące tych środków, które są rekomendowane do poszczególnych rodzajów ran. Po dokonaniu oceny cech i dostępnych badań naukowcy podsumowali, że poliheksanid (PHMB) jest środkiem antyseptycznym z wyboru do stosowania w przypadku krytycznie skolonizowanych i zakażonych ran przewlekłych, a także oparzeń. W przypadku ran ukąszeniowych, kłutych i postrzałowych, PVP-I jest pierwszym środkiem z wyboru, podczas gdy PHMB i podchloryn są lepsze od PVP-I w leczeniu zanieczyszczonych ran ostrych i przewlekłych. Do dekolonizacji ran skolonizowanych MDRO lub zakażonych korzystna jest kombinacja dihydrochlorku oktenidyny i fenoksyetanolu (OCT/PE). Natomiast w przypadku płukania otrzewnej lub płukania innych jam z brakiem potencjału drenażowego, a także wtedy, gdy istnieje ryzyko ekspozycji ośrodkowego układu nerwowego, środkiem antyseptycznym z wyboru są podchloryny.

Więcej informacji oraz szczegóły na temat zaktualizowanego konsensusu w sprawie antyseptyki znaleźć można TUTAJ.

Przeczytaj bezpłatnie pokrewny artykuł w czasopiśmie „Forum Zakażeń”:

Antyseptyk – produkt leczniczy gotowy i recepturowy. Odpowiedzialność cywilna za zdarzenia medyczne

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *