Pielęgnacja pacjenta z owrzodzeniem nowotworowym
Pielęgnacja Pod sliderem Rodzaje ran

Pielęgnacja chorego z owrzodzeniem nowotworowym – najważniejsze zasady

Owrzodzenie nowotworowe należy do przewlekłych i bardzo często nieodwracalnych zmian, występujących zarówno powierzchownie, jak i w tkankach głębokich skóry. Zdaniem ekspertów z czasopisma „Seminars in Oncology Nursing” występują one u około 5% chorych leczonych onkologicznie oraz u 10% chorych z obecnymi przerzutami. Ich leczenie nierzadko nastręcza wielu trudności i wymaga inderdyscyplinarnego podejścia, obejmującego wiedzę zarówno z zakresu terapii ran przewlekłych, jak i samej onkologii.

Według cytowanych w czasopiśmie „Leczenie Ran” retrospektywnych badań pochodzących z Rejestru Chorób Nowotworowych w Hershey, przeprowadzonych na grupie 7 316 pacjentów na przestrzeni 10 lat, wynika, że rany nowotworowe pojawiły się u 267 (5%) chorych onkologicznie, w tym w wyniku przerzutów u 337 badanych, lokalnego naciekania nowotworu u 38, w 8 przypadkach natomiast przyczyną były oba wyżej wymienione czynniki. W grupie kobiet przerzuty występowały najczęściej przy raku piersi (70,7%) oraz w czerniaku (12%), u mężczyzn zaś – w przypadku czerniaka złośliwego (32,3%), raka płuca (11,8%) i raka jelita grubego (11%). Owrzodzenia tego typu najczęściej występują na odbycie, sromie, piersiach, krtani, głowie oraz szyi. Ponadto stanowią więc istotny medyczny problem i mogą wiązać się z wieloma komplikacjami towarzyszącymi procesowi leczenia.

Charakterystyka owrzodzeń nowotworowych

Owrzodzenia nowotworowe to przewlekłe, zwykle nieodwracalne zmiany spowodowane miejscowym rozwojem nowotworu. Najczęściej wynikają one z niekontrolowanego namnażania się komórek nowotworowych, co prowadzi do zniszczenia tkanek skórnych, podskórnych oraz mięśniowych aż do kości, rzadziej pojawiają się jako powikłania po radioterapii. Takie owrzodzenia występują w postaci zmian brodawkujących, kalafiorowatych i przerostowych o szerokiej powierzchni, mogą także przyjmować formę guzków, nacieków, drażniących ran oraz przetok. Spowodowane są zazwyczaj nowotworami zlokalizowanymi w jamie ustnej, krtani, przełyku, oskrzelach, gruczole piersiowym, sromie, szyjce macicy, jajniku i odbytnicy, a do najczęstszych miejsc ich występowania należą: odbyt, srom, piersi, krtań, głowa, szyja. Zdarza się również, że w zwyrodnienia nowotworowe przeobrażają się wieloletnie owrzodzenia podudzi. Jak wynika z badań, diagnozuje się je u około 5% chorych leczonych onkologicznie oraz u 10% chorych z obecnymi przerzutami.

Trudności związane z terapią owrzodzeń nowotworowych

Leczenie owrzodzeń powstałych w następstwie choroby nowotworowej zazwyczaj ma charakter objawowy, a osiągnięta poprawa jest wyłącznie okresowa. Zwykle po kilku tygodniach od zakończenia terapii symptomy powracają lub nasilają się, zmuszając do ponownego podjęcia interwencji terapeutycznej. Dodatkowych problemów nastręczają czynniki towarzyszące takiemu owrzodzeniu, wśród których wyróżnić można:

  • Ból – w większości przypadków rany nowotworowe powodują dolegliwości bólowe o różnym natężeniu i charakterze. Wynika on w dużej mierze z mechanicznych bądź zapalnych uszkodzeń tkanek i struktur układu nerwowego, u chorych z przetokami może być także skutkiem wydalin i wydzielin podrażniających ranę.
  • Nieprzyjemny zapach i wysięk o dużym natężeniu – czynniki te pojawiają się na skutek zakażonych tkanek martwiczych oraz rozpadającej się zmiany nowotworowej, powodując nie tylko trudności z leczeniem, ale również dyskomfort psychiczny pacjenta.
  • Nasilone krwawienie – krwawienia lub krwotoki zwykle spowodowane są uszkodzeniem dużych naczyń, rozwojem patologicznych, delikatnych naczyń wewnątrz guza bądź przyjmowaniem leków przeciwzakrzepowych, czasami wywołują je również błędy popełniane podczas opatrywania owrzodzenia. Ich przewlekły charakter może prowadzić do niedokrwistości, a jeśli guz infiltruje do do ściany dużego naczynia żylnego bądź tętniczego – grozi nawet śmiercią pacjenta.
  • Niepełnosprawność – zdarza się, że pomimo wystarczająco dobrej kondycji, z powodu owrzodzenia nowotworowego pacjent staje się częściowo lub całkowicie zależny od osób trzecich, przede wszystkim ze względu na obrzęk, ból, rozmiary oraz ciężar guza.

Postępowanie z owrzodzeniem nowotworowym

Podobnie jak w przypadku pozostałych rodzajów owrzodzeń, zmiany nowotworowe w pierwszej kolejności wymagają dokładnego i precyzyjnego określenia ich cech fizycznych, a więc: rozległości, głębokości, obecności wysięku, jego ilości i jakości, obecności i ilości martwicy, obrzęku, a także skłonności do krwawień i krwotoków. Przed rozpoczęciem terapii należy dokładnie obejrzeć ranę, stan otaczającej ją skóry oraz jej lokalizację, a następnie przeprowadzić wywiad dotyczący występowania i natężenia dolegliwości bólowych. Ważne jest również zebranie niezbędnych informacji na temat dotychczasowego postępowania z taką raną przewlekłą. Jeżeli stadium, rozległość i umiejscowienie owrzodzenia na to pozwalają, należy przeprowadzić operację radykalną, dzięki której uszkodzenia spowodowane przez guz przekształcają się w rany chirurgiczne, możliwe do zamknięcia. Zazwyczaj jednak leczenie rany odbywa się tylko paliatywnie, a jego celem jest przede wszystkim uśmierzanie bólu, niwelowanie nieprzyjemnych zapachów oraz utrzymywanie owrzodzenia w znośnym stanie.

Do podstawowych zabiegów pielęgnacyjnych stosowanych w terapii owrzodzeń nowotworowych należą:

  • Płukanie rany – sposób wykonywania tej czynności zależy od tego, czy rana jest sucha, wilgotna, czy pokryta martwicą. W pierwszym przypadku zwykle stosuje się wodę z mydłem, a następnie delikatnie osusza się ranę i przykrywa jałowym opatrunkiem. Przy ranach wilgotnych zaleca się dodatkowo obfite polewanie jej ciepłym roztworem 0,9% NaCl ze strzykawki. Do ran pokrytych martwicą natomiast – zamiast wody z mydłem – bardzo często wykorzystuje się preparaty specjalistyczne.
  • Oczyszczanie rany z tkanek martwiczych – istnieje kilka sposobów oczyszczania owrzodzenia nowotworowego. Według ekspertów z czasopisma „Leczenie Ran” najczęściej stosowaną metodą jest metoda antyseptyczna, która dodatkowo zwalcza nieprzyjemny zapach. Polega ona na zastosowaniu mocno nasączonych, wilgotnych przymoczków 1–3 razy dziennie bądź specjalistycznego żelu 1 raz dziennie. Dużą popularnością cieszą się także opatrunki hydrożelowe, które pochłaniają wysięk, nie podrażniając przy tym zdrowych tkanek.

W przypadku ran przewlekłych z objawami zakażenia postępowanie wygląda nieco inaczej – poza pielęgnacją owrzodzenia trzeba bowiem skupić się na zwalczeniu infekcji, która nierzadko powoduje dodatkowe powikłania. Wówczas do wymienionych wyżej czynności dochodzi jeszcze:

  • antybiotykoterapia,
  • podanie pacjentowi leków przeciwgorączkowych, glikokortykosteroidów w celu wyeliminowania obrzęku oraz metronidazolu – ze względu na ryzyko obecności bakterii beztlenowych,
  • zastosowanie odpowiednich opatrunków o działaniu bakteriostatycznym oraz bakteriobójczym.

Należy jednak pamiętać, że bardzo często proces chorobowy jest bardzo zaawansowany, a nawet nieodwracalny, przez co postępowanie z owrzodzeniami i przetokami nowotworowymi może być efektywne jedynie w ograniczonym zakresie. Za skuteczną terapię uznaje się więc taką, która pomaga w niwelowaniu dokuczliwych objawów – całkowite wyleczenie zdarza się niezwykle rzadko.

Przeczytaj również: Nowotwór wykorzystuje naturalny mechanizm gojenia ran do budowania własnych struktur

Przeczytaj bezpłatnie pokrewny artykuł w czasopiśmie „Leczenie Ran”:

Metody oceny i postępowania z raną nowotworową – przegląd piśmiennictwa

Dodaj komentarz

avatar
  Subscribe  
Powiadom o