Pielęgnacja ran i blizn pooparzeniowych – o czym należy pamiętać?
Leczenie ran Newsy Obok slidera Pielęgnacja Rodzaje ran

Pielęgnacja ran i blizn pooparzeniowych – o czym należy pamiętać?

W zależności od wysokości temperatury oddziałującej na organizm oraz od czasu ekspozycji, rany oparzeniowe mogą wiązać się zarówno z uszkodzeniami miejscowymi, jak i ogólnoustrojowymi, a także z ryzykiem powstawania blizn. O tym, w jaki sposób uniknąć groźnych dla zdrowia i życia powikłań związanych z oparzeniami, opowiada w rozmowie z ForumLeczeniaRan.pl specjalistka w dziedzinie leczenia ran, mgr Elżbieta Szkiler.

Czym są oparzenia?

Rana oparzeniowa to uszkodzenie tkanek powstałe w wyniku działania wysokiej temperatury każdego rodzaju. Proces ten rozpoczyna się przy 42 stopniach Celsjusza – narażenia na taką temperaturę już po 6 godzinach powoduje martwicę naskórka, przy 55 stopniach Celsjusza wystarczą 3 minuty, przy 70 natomiast – zaledwie 1 sekunda. Graniczną temperaturą, powyżej której białko tkankowe ulega nieodwracalnemu uszkodzeniu, jest około 50 stopni Celsjusza, a każda wyższa temperatura przyczynia się nawet do martwicy, czyli całkowitego zniszczenia tkanek. W zależności od intensywności i rodzaju działającego na skórę środka powstają rany oparzeniowe o różnym stopniu ciężkości: od powierzchniowego zaczerwienienia aż po zmiany ogólnoustrojowe.

Jak klasyfikuje się oparzenia?

Zależnie od głębokości uszkodzeń, wyróżnia się trzy stopnie oparzenia:

  • stopień I – cechuje go pojawianie się zaczerwienienia, inaczej zwanego rumieniem, a także niewielkiego obrzęku i bolesnego pieczenia. Takie objawy daje krótkotrwała ekspozycja na działanie m.in. pary wodnej, gorącej wody bądź promieni słonecznych. Oparzenie to zwykle utrzymuje się do kilku dni, a następnie po złuszczeniu naskórka – goi się całkowicie, nie pozostawiając po sobie blizny.
  • stopień II – w tym przypadku poza zaczerwienieniem i obrzękiem pojawiają się również pęcherze wypełnione żółtawym płynem surowiczym. Składają się one przede wszystkim z martwego naskórka, który zostaje uniesiony gromadzącym się pod nim płynem tkankowym. Wewnątrz toczą się silne procesy zapalne i martwicze naskórka na granicy ze skórą właściwą, czemu towarzyszy również dokuczliwy ból. Do oparzenia II stopnia dochodzi m.in. po oblaniu się wrzątkiem, gorącym olejem bądź pod wpływem pary wodnej. Takie rany zazwyczaj goją się po opływie około 2 tygodni – w tym czasie naskórek regeneruje się od dna.
  • stopień III – dochodzi do uszkodzenia pełnej grubości skóry, często również tkanek głębokich, niekiedy aż do kości. Często część martwicza skóry wysycha i tworzy się białoszare lub żółte strupy. Oparzenie III stopnia powoduje silne dolegliwości bólowe, jednocześnie oparzona skóra jest niewrażliwa na dotyk. Następnie dochodzi do oddzielenia części obumarłych i wytworzenia się ziarniny oraz blizny. Tego rodzaju oparzenia powstają przez działanie: otwartego ognia, przez dłuższy czas wrzątku, gorącego oleju itp. Bardzo często wymagają one leczenia operacyjnego przeszczepami skóry.

Żel z kory brzozy przyspiesza gojenie oparzeń i zmniejsza bliznowacenie skóry

Jak goją się oparzenia?

Proces gojenia ran oparzeniowych, podobnie jak innych uszkodzeń skóry i tkanek, jest skomplikowany i zależy przede wszystkim od stanu błony podstawnej naskórka. Proces ten opisuje w rozmowie z ForumLeczeniaRan.pl specjalistka w dziedzinie leczenia ran i pielęgniarka z wieloletnim doświadczeniem, mgr Elżbieta Szkiler:

– Rana oparzeniowa do stopnia II klasyfikowana jest jako rana ostra, natomiast oparzenia III stopnia zaliczają się do przewlekłych ran zakażonych – mówi. Gojenie rany oparzeniowej od stopnia II zawsze przebiega z wytworzeniem blizny. Nawet jeżeli blizna początkowo jest niewielka i  mało widoczna, w ciągu 6–24 miesięcy po wygojeniu może powstać gruba blizna przerostowa lub kelog, a w nich może wytworzyć się zmiana nowotworowa.

Przy planowaniu terapii leczniczych oparzeń warto pamiętać o szeregu wytycznych:

  • jeżeli nie dochodzi do uszkodzenia błony podstawnej, naskórek ulegnie regeneracji, a gojenie nie pozostawi blizny;
  • jeżeli błona podstawna i skóra niepełnej grubości zostanie uszkodzona, co zwykle ma miejsce przy powierzchownych oparzeniach II stopnia, gojenie przebiegnie bez tkanki ziarninowej, przez co powstanie blizna nieprzerostowa;
  • jeśli dojdzie go głębokiego oparzenia II stopnia, gojenie będzie przebiegało z obecną tkanką ziarninową, jednak może wiązać się z powstaniem podobnego do prawidłowego, równoległego przebiegu włókien kolagenowych. Ponadto przy zastosowaniu leczenia wspomagającego, takiego jak np. leczenie chirurgiczne, powstanie blizna nieprzerostowa;
  • jeżeli podczas gojenia rany oparzeniowej pojawi tkanka ziarninowa, a przebieg włókien kolagenowych będzie nieprawidłowy i niezorganizowany, blizna przerostowa powstanie jedynie wówczas, gdy nie zastosuje się leczenia wspomagającego;
  • jeżeli dochodzi do uszkodzenia skóry pełnej grubości, niezbędne będzie wycięcie tkanek martwych, a proces gojenia pozostawi bliznę przerostową.

– W trakcie gojenia ran oparzeniowych kolagen wypełnia ranę luźno i jest ułożony zupełnie przypadkowo. Wytwarzany jest z miękkiej ziarniny wypełniającej wcześniej dno rany.  Dopiero po całkowitym zamknięciu rany, już w trakcie remodelingu dochodzi do ostatecznej syntezy (regularne układanie się w tkankach) kolagenu. Może to trwać od 6 miesięcy do 2 lat. Przez cały ten czas należy bardzo skrupulatnie dbać o bliznę, aby zapobiec powstaniu przykurczów i przerostów – tłumaczy mgr Elżbieta Szkiler.

Powikłania rany oparzeniowej

Jak zaznaczyła mgr Elżbieta Szkiler, częstym powikłaniem po wygojeniu ran oparzeniowych II stopnia są blizny przerosłe i przykurcze stawów. Blizny powstają głównie na skutek wzmożonego ukrwienia, większego rozwoju fibroblastów i odkładania się kolagenu, a także przewlekłego obrzęku towarzyszącego oparzeniom. Jeżeli po około 2 miesiącach od zranienia zaczerwienienie nie ustępuje, a blizna staje się coraz twardsza, wówczas należy liczyć się z powstaniem blizny keloidowej, czyli bliznowców, które mają strukturę guzkowatą, wynikającą ze wzmożonego metabolizmu. Ich wzrost stymulowany jest przez mikrofagi i fibroblasty, które pobudzają przyrost włókien kolagenowych. Oprócz zmian miejscowych oparzenie może prowadzić również do ogólnoustrojowych zaburzeń w postaci wstrząsu oraz choroby oparzeniowej, która spowodowana jest bólem, utratą osocza krwi, a także zatruciem organizmu wynikającego z wchłaniania przez organizm produktów rozpadu białka tkankowego.

Masaż okrężny blizny

Leczenie oparzeń obejmuje w głównej mierze zwalczanie zakażenia, uzupełnianie krwi i białka oraz – w przypadku cięższych ran – pokrywanie powierzchni oparzonych odpowiednimi przeszczepami skóry. Autorka „Poradnika pielęgnacji ran przewlekłych” tłumaczy, w jaki sposób można ochronić się przed groźnymi skutkami oparzeń:

– Aby zapobiec powikłaniom gojenia rany oparzeniowej, koniecznym staje się masaż okrężny blizny żelem silikonowym Sutricon i codzienne zaklejanie jej nowym plastrem silikonowym Sutricon. Zapobiegnie to niekontrolowanemu układaniu się kolagenu w tkankach, w wyniku  czego mogą powstać blizny przerostowe i kelogi. Zabieg należy powtarzać codziennie, koniecznie zmieniając plaster na nowy – zaznacza mgr Elżbieta Szkiler.

Specjalistka wyjaśnia, że zarówno żel, jak i plastry stosuje się podczas leczenia wszystkich rodzajów blizn oraz nierównych, często poddawanych naprężeniom powierzchni skóry. Regularne stosowanie żelu silikonowego na powierzchnię blizny wspomaga jej zmniejszenie, rozjaśnienie oraz wygładzenie, a także zmniejsza ryzyko powstawania bliznowców i blizn przerostowych. Z kolei plastry redukują dyskomfort w postaci bólu i swędzenia skóry oraz łagodzą uczucie ciągnięcia skóry.

Blizny po oparzeniach i nie tylko

– Zdarza się, że rekomenduję plastry Sutricon pacjentom, którzy mają problem z bliznami różnego rodzaju, nie tylko po wygojeniu oparzenia. Są skuteczne w leczeniu wszystkich blizn, nawet tych „starych” – wymagają tylko więcej czasu i pracy niż blizny „świeże” – mówi mgr Elżbieta Szkiler. – Plaster jest bardzo delikatny, nie uszkadza nawet młodego i jeszcze cienkiego naskórka, a usuwa się go atraumatycznie. Ponadto jest przezroczysty, więc mało widoczny na skórze.

Wszystkie rany oparzeniowe, szczególnie III stopnia, wiążą się z dużym ryzykiem rozwoju powikłań, a także powstania blizn, zapobieganie którym ma znaczenie nie tylko estetyczne, ale również zdrowotne. Dlatego tak ważne jest, aby po oparzeniu pielęgnacja skóry występowała regularnie i prawidłowo, gdyż niweluje to możliwość wystąpienia groźnych dla zdrowia i życia konsekwencji.

Źródła:

[1] Grzybowski J. Biologia rany oparzeniowej. Alfa Medica Press, Bielsko-Biała 2001, wyd. 1.

[2] Roczniak W, Babuśka-Roczniak M, Zahaczewski K et al. Postępowanie przedszpitalne i szpitalne w ciężkich oparzeniach ciała. Opis przypadku. Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu 2017;23(1):68–72.

[3] Oparzenie – rana ostra czy przewlekła. Materiały Centrum Leczenia Oparzeń w Siemianowicach Śląskich; http://clo.com.pl/clo/wp-content/uploads/Oparzenie-rana-ostra-czy-przewlek%C5%82a.pdf.

[4] http://www.osp-zakliczyn.pl/oparzenia-termiczne-pierwsza-pomoc/

Przeczytaj również: Rana po cesarskim cięciu – jak ją oczyścić?

Artykuł powstał we współpracy z firmą Verco S.A.

Przeczytaj bezpłatnie artykuł w czasopiśmie „Leczenie Ran”:

Analiza czynników epidemiologicznych i wyników leczenia oparzeń u dzieci w materiale własnym

Dodaj komentarz

avatar
  Subscribe  
Powiadom o