Dermatologia Leczenie ran Newsy Pod sliderem

Popromienne zapalenie skóry – jak je leczyć?

Ten tekst przeczytasz w 3 min.

Popromienne zapalenie skóry to poważne powikłanie radioterapii, które znacząco pogarsza jakość życia pacjenta onkologicznego, a w przypadku nasilonych objawów może nawet prowadzić do decyzji o przerwaniu leczenia. Jak się przejawia popromienne zapalenie skóry, kto jest na nie najbardziej narażony i jak je leczyć?

Przyczyny powikłań

Uszkodzenie komórek skóry na skutek ekspozycji na promieniowanie zależy od dwóch grup czynnikówtechnicznych, wynikających z parametrów zastosowanego sprzętu, oraz biologicznych, związanych z cechami indywidualnymi pacjenta.

Wśród czynników technicznych i związanych z przebiegiem terapii wymienia się rodzaj i energię promieniowania, całkowitą pochłoniętą dawkę promieniowania, czas trwania ekspozycji na promieniowanie, moc dawki i liczbę dawek frakcyjnych, równoczesne stosowanie chemioterapii lub przeciwciał monoklonalnych.

Do czynników biologicznych wpływających na nasilenie efektu cytotoksycznego radioterapii należą natomiast: podeszły wiek pacjenta, otyłość, palenie tytoniu, picie alkoholu, niedożywienie, nadciśnienie, współistniejące choroby metaboliczne, niewydolność nerek, infekcje skórne w obszarze poddawanym napromieniowaniu, stopień zaawansowania i typ histologiczny nowotworu, indywidualną wrażliwość skóry na promieniowanie, stężenie tlenu w komórkach poddawanych promieniowaniu i stopień ich uwodnienia.

Większe ryzyko wystąpienia zmian skórnych w wyniku radioterapii występuje w przypadku obszarów ciała, gdzie stykają się dwie powierzchnie skóry (np. krocze), naskórek jest cienki (np. na twarzy), a także w tych miejscach, gdzie skóra jest osłabiona w wyniku wcześniejszych urazów lub operacji.

Należy także zauważyć, że ryzyko wystąpienia zmian skórnych jest silnie związane z rodzajem stosowanej radioterapii. W przypadku brachyterapii, w której źródło promieniowania umieszcza się bezpośrednio przy zmianie nowotworowej, ryzyko niepożądanych reakcji skórnych jest mniejsze ze względu na możliwość jak największego oszczędzenia zdrowych komórek. W konwencjonalnej teleradioterapii, która jest mniej precyzyjna, napromieniowaniu ulegają zarówno komórki zmienione nowotworowo, jak i zdrowe, co zwiększa ryzyko wystąpienia stanu zapalnego.

Objawy popromiennego zapalenia skóry

Wśród symptomów tego schorzenia można wyróżnić odczyn wczesny i odczyn późny.

Objawy świadczące o odczynie wczesnym pojawiają się w przeciągu kilku tygodni po rozpoczęciu terapii. Należą do nich: suchość skóry, nieprawidłowa pigmentacja, wypadanie włosów, rumień. Świadczą one o uszkodzeniu gruczołów łojowych, potowych i mieszków włosowych oraz nadmiernej stymulacji komórek barwnikowych.

W dalszym rozwoju powikłań dochodzi do złuszczania naskórka – na sucho lub z surowiczym wysiękiem. W drugim przypadku może dość do odsłonięcia skóry właściwej w następstwie zniszczenia komórek warstwy podstawnej. Złuszczaniu naskórka często towarzyszy silny świąd.

Odczyn późny, pojawiający się w przeciągu kilku miesięcy po zakończeniu radioterapii, przejawia się utratą elastyczności skóry, poszerzeniem naczyń krwionośnych, występowaniem przebarwień, zgrubień, rogowaceń i zwłóknień. Skóra w wyniku wystąpienia tych powikłań staje się twarda i obrzęknięta. W poważnych przypadkach może dojść do głębokich owrzodzeń, samoistnych krwawień i martwicy skóry.

Postępowanie terapeutyczne

W aktualnej praktyce klinicznej brakuje ustandaryzowanych, jednolitych schematów postępowania z popromiennym zapaleniem skóry. Specjaliści wskazują na dużą rolę właściwej higieny w zapobieganiu i zmniejszaniu reakcji skórnych na promieniowanie. Mycie powinno się odbywać pod prysznicem (odradzane są kąpiele w wannie i zbyt długie przebywanie w wodzie), za pomocą delikatnych środków myjących o neutralnym Ph. Należy unikać tarcia skóry gąbką lub szorstkim ręcznikiem.

Zalecane jest również miejscowe stosowanie preparatów z prowitaminą B5, kwasem foliowym i wyciągiem z nagietka lekarskiego, które wpływają na zwiększenie elastyczności i nawodnienia oraz poprawę regeneracji skóry. Należy jednak zwrócić uwagę, że preparaty nawilżające muszą być usunięte ze skóry bezpośrednio przed sesją promieniowania ze względu na ryzyko sztucznego zwiększenia dawki promieniowania. W funkcji profilaktycznej można natomiast stosować środki na bazie kwasu hialuronowego, który poprzez stymulację rozwoju fibroblastów przyspiesza proces epitelizacji.

Korzystny efekt terapeutyczny zapewnia stosowanie preparatów ze steroidami, które zmniejszają miejscowy odczyn zapalny skóry. W podobny sposób działają także preparaty z jonami srebra. Mają one także właściwości antybakteryjne i przeciwbólowe.

Istotny jest także odpowiedni dobór opatrunków. Opatrunki poliuretanowe umożliwiają skuteczną kontrolę wysięku i zapobiegają wystąpieniu maceracji skóry, a jednocześnie nie przywierają do rany i nie powodują dodatkowych uszkodzeń podczas zmiany opatrunku.

Konieczna jest edukacja pacjenta w zakresie unikania czynników drażniących, takich jak promieniowanie słoneczne, środki na bazie alkoholu, miejscowe źródła ciepła (np. termofory), oraz noszenia przewiewnych i lekkich ubrań z naturalnych materiałów w celu unikania odparzeń i podrażnień.

Źródło: https://www.zwrotnikraka.pl

Przeczytaj także: Szyja skrzypka – co to za schorzenie i jak się je leczy?

Przeczytaj bezpłatnie pokrewny artykuł w czasopiśmie „Forum Zakażeń”:

Zapobieganie i pielęgnacja wczesnych skórnych odczynów popromiennych podczas radioterapii

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *