Rola diety w procesie gojenia ran odleżynowych
Leczenie ran Newsy Obok slidera Odleżyny

Rola diety w procesie gojenia ran odleżynowych

Ten tekst przeczytasz w 4 min.

Ponad 500 tysięcy osób w Polsce zmaga się z problemem odleżyn. Są one poważnym problemem medycznym, ponieważ stanowią zagrożenie dla zdrowia i życia pacjenta. Powstają w konsekwencji niewłaściwego przepływu krwi w naczyniach krwionośnych. Mogą objawiać się powierzchownymi lub głębokimi zmianami.

Odleżyny powstają pod wpływem długotrwałego ucisku i/lub tarcia. Z uwagi na to, że trudno się goją są ranami przewlekłymi. Dotyczą ok. 70% unieruchomionych lub o obniżonej aktywności ruchowej osób po 65 roku życia. Zazwyczaj występują u pacjentów, którzy przebywają na oddziałach geriatrycznych, ortopedycznych, a także intensywnej terapii. Miejsce występowania odleżyn zależy od pozycji unieruchomionego pacjenta. Szczególnie podatne na odleżyny jest tył głowy, łopatki, pośladki, kość krzyżowa, kość ogonowa, okolice guzów kulszowych, pięt, łokci i uszu, a także kość ramienna, kość biodrowa, kość udowa oraz kostki.

Białko a odleżyny

30-35 kcal/kg masy ciała na dobę, tyle wartości powinien przyjmować pacjent z odleżynami. U pacjenta z problemem odleżyn zapotrzebowanie energetyczne wzrasta ok. 1,5 raza niż u osoby zdrowej. Przy dużych ranach może być ono stosunkowo większe.

U zdrowej osoby dorosłej zapotrzebowanie na białko wynosi ok. 0,8 – 1g/km masy ciała. Natomiast u chorych z odleżynami zapotrzebowanie to wzrasta dwukrotnie, czyli wynosi do 1,5 -2,1g/kg masy ciała na dobę.

Źródłem białka jest nabiał, ryby, jaja, mięso. W każdym posiłku, powinien pojawić się chociaż jeden z tych produktów.

Jak dieta wpływa na odleżyny?

Jak wykazały badania, niedożywienie (BMI, 18,5 kg/m2) zwiększa ryzyko powstawania odleżyn. Z procesem gojenia ran ma związek z masą ciała, indeksem masy ciała, niskim stężeniem albumin i cynku w surowicy krwi i całkowitym stężeniem białka. Niedożywienie zaburza funkcje układu immunologicznego, przez co nasila stan zapalny W konsekwencji dochodzi do osłabienia produkcji przeciwciał, a także obniżenia poziomu immunoglobin w osoczu. Przez to funkcje obronne organizmu zostają upośledzone, przez co zwiększa się podatność na zakażenia septyczne.

Arginina a odleżyny

Przy trudno gojących się ranach, takich jak odleżyny niezwykle ważnym składnikiem, który powinien trafić do organizmu chorego jest arginina. Jest ona źródłem tlenku azotu, który rozszerza naczynia i poprawia ukrwienie tkanek. Arginina znajduje się w składzie kolagenu.

W diecie pacjenta z odleżyną nie powinno zabraknąć również produktów, które są źródłem witaminy A, E i C, która jest przeciwutleniaczem i jest niezbędna podczas syntezy kolagenu budującego bliznę.

W zbilansowanej diecie pacjenta z raną przewlekłą powinien znaleźć się również cynk i selen. Te mikroelementy znajdują się w pełnoziarnistych produktach zbożowych, żółtkach jaj oraz mięsie wołowym i drobiowym.

Szczególne znaczenie w procesie gojenia ran oprócz leczenia farmakologicznego i fizykoterapeutycznego ma zbilansowana dieta i odpowiednia masa ciała. Według zaleceń European Pressure Ulcer Advisory Panel (EPUAP) w interwencji żywieniowej u pacjentów z odleżynami najważniejsze jest wyrównanie niedoborów białkowo-energetycznych, wyrównanie kalorii i białka oraz suplementacja arganiny, witamin antyoksydacyjnych, takich jak C, E, A, a także pierwiastków śladowych, cynku i selenu. Zgodnie z aktualizowanymi wytycznymi EPUAP z 2009 r. postępowanie żywieniowe w leczeniu ran odleżynowych powinno zacząć się konsultacji chorego z dietetykiem.

Zalecenia ogólne w odżywianiu w profilaktyce odleżyn, wg. podręcznego przewodnika „Profilaktyka Odleżyn”:

1. W każdym środowisku medycznym należy badać i oceniać stan odżywienia każdego pacjenta zagrożonego odleżynami. Ponieważ niedożywienie jest odwracalnym czynnikiem ryzyka wystąpienia odleżyn, wczesne rozpoznanie i kontrola niedożywienia są bardzo ważne. Osoby zagrożone odleżynami mogą być także zagrożone niedożywieniem, a więc należy badać stan ich zdrowia pod tym kątem.

1.1 Aby zbadać stan odżywienia należy zastosować potwierdzone, wiarygodne i praktyczne narzędzie, które jest szybkie i łatwe w zastosowaniu oraz akceptowane przez pacjenta i personel medyczny.

1.2 Wszystkie środowiska medyczne powinny mieć politykę oceny odżywienia, jak również zalecaną częstotliwość dokonywania badania.

2. Osoby zagrożone niedożywieniem i odleżynami powinny być kierowane do dyplomowanego dietetyka, a w koniecznych przypadkach także do interdyscyplinarnego zespołu ds. odżywiania składającego się z dyplomowanego dietetyka, pielęgniarki-dietetyczki, lekarza, logopedy, terapeuty zajęciowego, a także stomatologa, jeśli jest taka potrzeba. Jeśli badanie pacjentów pod kątem odżywienia wykryje osoby zagrożone odleżynami, niedożywione lub zagrożone niedożywieniem, wówczas dyplomowany dietetyk lub interdyscyplinarny zespół ds. odżywiania powinien przeprowadzić pełniejsze badanie stanu odżywienia tych osób. Pomoc dietetyczną powinna otrzymać każda osoba zagrożona niedożywieniem i odleżynami.

2.1. Pomoc dietetyczna zgodna z cyklem żywieniowym należy się każdej osobie zagrożonej niedożywieniem i odleżynami. Elementami tego cyklu są:

  • Ocena odżywienia
  • Ocena potrzeb żywieniowych
  • Porównanie ilości przyjmowanego pokarmu z oszacowanymi potrzebami
  • Realizacja właściwej interwencji żywieniowej wykorzystującej odpowiednią drogę karmienia
  • Monitorowanie i ocena efektów odżywiania z częstym powtarzaniem oceny stanu odżywienia pacjenta w okresie zagrożenia. (Waga dowodu = C) Poszczególne osoby mogą wymagać różnych form postępowania żywieniowego w czasie choroby.

2.2. Stosowanie się do właściwych i opartych na dowodach naukowych zaleceń dotyczących żywienia dojelitowego i nawodnienia u osób zagrożonych odleżynami, u których występuje ryzyko z odżywianiem lub problemy żywieniowe.

ZALECENIA SZCZEGÓŁOWE

1. Osoby zagrożone niedożywieniem i odleżynami z powodu chorób o przebiegu ostrym lub chronicznym lub po zabiegach chirurgicznych powinny otrzymywać oprócz normalnej diety wysokobiałkowe mieszanki suplementów odżywczych podawane doustnie i/lub przez zgłębnik. (Waga dowodu = A)

Preferowaną drogą podawania pokarmu jest (karmienie normalne i/lub dodatkowo karmienie łyżeczką itp.) odżywianie doustne. Należy je stosować, kiedy jest to możliwe. Doustne suplementy odżywcze mają duże znaczenie. Wynika to z faktu, że wielu pacjentów zagrożonych odleżynami nie może zaspokoić swoich potrzeb żywieniowych przyjmując pokarm doustnie. Doustna suplementacja pokarmowa ma również związek ze znacznym ograniczeniem ryzyka powstania odleżyn w porównaniu z rutynową opieką. W przypadku, kiedy karmienie doustne jest niewystarczające lub niemożliwe koniecznym może okazać się podawanie pokarmu dojelitowo (przez zgłębnik) i pozajelitowo (poza układem pokarmowym), odpowiednio do sytuacji pacjenta lub zamierzonych celów.

1.1. Doustne suplementy odżywcze (DSO) i/lub karmienie przez zgłębnik (KZ) należy stosować pomiędzy normalnymi posiłkami, aby uniknąć ograniczenia ilości pokarmu i płynów przyjmowanych przez pacjenta w czasie normalnych posiłków. (Waga dowodu = C)

Pacjent z odleżynami powinien przyjmować 5-6 posiłków dziennie. Niekorzystnie na dietę wpływają słodycze, które pomimo tego, że zwiększają kaloryczność posiłku, hamują apetyt i nie zapewniają organizmowi żadnych składników odżywczych.

Źródło: epuap.org, akademiadietetyki.pl, E. Mikołajewska, Odleżyny – fizjoterapia w procesie leczenia, Leczenie Ran 2012;9(2):39-42; cubitan.pl

Przeczytaj także: Rola fizjoterapii w leczeniu odleżyn

Przeczytaj bezpłatnie artykuł w czasopiśmie „Pielęgniarstwo w Anestezjologii i Intensywnej Opiece”:

Odleżyny u pacjentów w terminalnej fazie choroby

One thought on “Rola diety w procesie gojenia ran odleżynowych

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *