Rola fizjoterapii w leczeniu odleżyn
Leczenie ran Newsy Obok slidera Odleżyny

Rola fizjoterapii w leczeniu odleżyn

Ten tekst przeczytasz w 4 min.

Jak podają eksperci z czasopisma naukowego „Leczenie Ran”, w Polsce ponad 500 tysięcy osób zmaga się z problemem odleżyn, które wiążą się zarówno z problemami skórnymi, jak i z ograniczoną mobilnością pacjentów. Z tego powodu ważne jest, aby poza standardowymi terapiami zastosować podejście wielopłaszczyznowe, obejmujące również fizjoterapię w prewencji i leczeniu tych trudnych ran.

Mimo nowoczesnych metod leczenia odleżyny wciąż stanowią problem

Owrzodzenia odleżynowe, potocznie zwane odleżynami, to ograniczone uszkodzenia wszystkich warstw skóry – naskórka, skóry właściwej i tkanki podskórnej oraz tkanek położonych głębiej. Według danych opublikowanych w czasopiśmie naukowym „Leczenie Ran” wśród najczęstszych spośród ponad 100 czynników zidentyfikowanych jako zwiększające ryzyko ich rozwoju wyróżnia się wiek, unieruchomienie, deficyt samoopieki, nietrzymanie moczu lub stolca, zaburzenia odżywiania, zaburzenia świadomości, zaburzenia krążenia, choroby współistniejące oraz odwodnienie. Ponadto, jak pokazują wyniki analiz, w ośrodkach zagranicznych odleżyny obserwuje się u 4–25% pacjentów, natomiast w Polsce u 3–17% chorych leczonych w szpitalu, 17–28% osób objętych opieką domową i 14–21% pacjentów w stanie terminalnym. Najczęściej pojawiają się one u chorych leżących, z porażeniami i niedowładami, po uszkodzeniach czaszkowo-mózgowych, uszkodzeniach rdzenia czy po udarach mózgu. Pomimo nieustannego postępu medycyny w zakresie profilaktyki i leczenia tego rodzaju owrzodzeń, a także kolejnych innowacyjnych metod terapeutyczno-pielęgnacyjnych, odleżyny wciąż przyczyniają się do występowania u pacjentów dużych dolegliwości bólowych oraz zagrażających ich życiu infekcji.

Niezależnie od tego, jakie schorzenie przyczynia się do ich powstawania, odleżyny mogą występować u osób, u których obserwuje się zniesione lub ograniczone możliwości ruchowe oraz ucisk na tkanki z równoczesnym zamknięciem światła naczyń. Z tego powodu niezwykle ważne jest, aby poza leczeniem opartym na wykorzystaniu odpowiednich opatrunków i farmaceutyków stosować również fizjoterapię – jak jednak wskazują eksperci z czasopisma „Leczenie Ran”, tematyka wykorzystania jej w prewencji lub terapii odleżyn jest znikoma i stanowi zaledwie około 1% wszystkich publikacji dotyczących tego rodzaju owrzodzeń. Mimo niewielkiej ilości dostępnych informacji specjaliści w dziedzinie leczenia ran jednoznacznie wskazują na to, że fizjoterapia jest bardzo istotnym elementem całego procesu leczenia odleżyn, a także przyczynia się do zapobiegania ich rozwojowi.

W jaki sposób fizjoterapia wspomaga leczenie odleżyn?

W przypadku pojawienia się zmian odleżynowych konieczne jest wdrożenie leczenia odleżyn. Fizjoterapia doskonale wpisuje się w działania wielopłaszczyznowe, szczególnie w przypadku pacjentów niemobilnych bądź z ograniczoną mobilnością, u których – ze względu na ich ograniczoną aktywność – terapie mogą nie przynosić wystarczających rezultatów. W przypadku pojawienia się u chorych owrzodzeń odleżynowych do zadań fizjoterapii należy więc:

  • odciążenie tkanek,
  • poprawa krążenia w okolicy zmian odleżynowych,
  • działania bakteriobójcze.

Eksperci z czasopisma naukowego „Leczenie Ran” wyróżniają szereg czynności, których wykonanie znacząco wspomaga leczenie ran odleżynowych, a także przyczynia się do zmniejszenia dyskomfortu pacjenta. Wśród głównych zadań fizjoterapeutycznych wyróżniają oni:

  1. Odciążanie tkanek narażonych na ucisk – efekt ten można osiągnąć na kilka sposobów. Zaleca się, aby zmiana pozycji pacjenta odbywała się co 2 godziny w dzień oraz co 4 godziny w nocy (bądź częściej w indywidualnych przypadkach). Ponadto ważne jest stosowanie materacy i poduszek przeciwodleżynowych w łóżku i wózku pacjenta. Eksperci radzą również, aby układać pacjentów w takich pozycjach, w których elementy ciała będą miały ze sobą minimalny kontakt, co oznacza, że należy na przykład unikać styku kolana z kolanem.
  2. Poprawa krążenia ogólnego – w tym zakresie fizjoterapia obejmuje przede wszystkim pobudzanie krążenia poprzez stosowanie różnorodnych dostępnych procedur medycznych. Zaliczają się do nich m.in. kąpiele wirowe kończyn górnych i dolnych bądź też całego ciała, kąpiele zmiennocieplne, masaże suche oraz masaże pneumatyczne podciśnieniowe, które mają działanie odruchowe poprawiające krążenie nie tylko w objętych nimi tkankach. Istotne jest także wykonywanie ćwiczeń biernych w stawach kończyn górnych i dolnych pacjenta.
  3. Poprawa ukrwienia miejscowego – działania służące poprawę dopływu krwi do konkretnych części ciała mogą być bardzo różnorodne. W tym przypadku doskonale sprawdzają się ćwiczenia dystalnych części kończyn górnych i dolnych, a także masaże suche odcinkowe. Jednym ze sposobów jest także infraterapia, czyli naświetlanie z wykorzystaniem podczerwieni – jednak ze względu na możliwe zaburzenia czucia i ukrwienia należy stosować ją szczególnie ostrożnie. Można również stosować okłady z parafiny lub parafango, a także elektrostymulację mięśni i prądy dynamiczne lub interperencyjne. Ponadto eksperci zalecają galwanizację poprzeczną okolic odleżynowych bez kontaktu z raną oraz terapię hiperbaryczną. Skutecznym rozwiązaniem może być też laseroterapia miejscowa i zastosowanie światła spolaryzowanego.
  4. Działanie bakteriobójcze – w tym przypadku najlepiej sprawdza się wykorzystanie promieniowania UV o długości fali dłuższej niż 280 nm. Krótsza długość fali mimo działania bakteriobójczego może bowiem uszkodzić naskórek lub tkankę ziarninową. Należy również pamiętać o zachowaniu szczególnej ostrożności, ponieważ u pacjentów z odleżynami bardzo często występują również zaburzenia czucia.

Obecnie jedynie niewielki odsetek owrzodzeń odleżynowych można uznać za rany, którym nie dało się zapobiec. Duża część przypadków ich pojawienia się wiąże się z nieprawidłowościami w opiece nad pacjentem bądź zaniedbaniem ze strony samego chorego. Należy pamiętać, że zarówno zapobieganie odleżynom, jak i ich leczenie to wspólne zadanie personelu lekarskiego, pielęgniarskiego oraz fizjoterapeutycznego, przy czym przedstawiciele każdej z tych grup odgrywają w terapii równie istotną rolę. Ogromne znaczenie ma również edukacja – nie tylko pacjentów i ich rodzin, lecz także zespołów interdyscyplinarnych, w zakresie profilaktyki i leczenia odleżyn.

Źródła:

[1] Mikołajewska E. Odleżyny – fizjoterapia w procesie leczenia. Leczenie Ran 2012;9(2):39–42.

[2] Bazaliński D, Więch P, Barańska B et al. Wybrane miejscowe problemy gojenia się rany odleżynowej – opis przypadków. Pielęgniarstwo w anestezjologii i intensywnej opiece 2017;3(3):165–170.

[3] Kempa S, Klich D, Zaporowska-Stachowiak I et al. Odleżyny u pacjentów w terminalnej fazie choroby. Pielęgniarstwo w Anestezjologii i Intensywnej Opiece 2017;3(1):31–39.

Przeczytaj również: Analiza: czynniki ryzyka pojawienia się odleżyn w trakcie hospitalizacji

Przeczytaj bezpłatnie artykuł w czasopiśmie „Leczenie Ran”:

Odleżyny – fizjoterapia w procesie leczenia

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *